Czarnków - oficjalna strona miasta - historia




 
www.czarnkow.pl - historia miasta

W północno-zachodnim rejonie Polski rozciąga się kraina wzgórz i wzniesień , którą przecina rzeka Noteć. Tam w północnej części województwa Wielkopolskiego położony jest jeden z najpiękniejszych zakątków Wielkopolski zwany "Szwajcarią Czarnkowską".

"Stolicą" tego regionu jest Czarnków ,miasto leżące na skraju Kotliny Gorzowskiej i Wysoczyzny Chodzieskiej , rozbudowane wąskim pasem między rzeką a stromymi wzgórzami stanowiącymi krawędź doliny , ok. 50 m.n.p.m. Czarnków jako miasto ma ponad 800-letnią historię. Najstarsze znaleziska z terenu obecnego miasta pochodzą z neolitu. Najprawdopodobniej przechodziło tu jedno z odgałęzień rzymskiego szlaku bursztynowego ,a we wczesnym średniowieczu krzyżowały się dwa ważne szlaki handlowe. Pierwszy biegnący z Poznania na Pomorze, trakt schodził do rzeki wąwozem między Górą Żydowską a Górą Krzyżową. Miejsce to stanowiło naturalną bramę wejściową w dolinę zwaną w średniowieczu Porta Czarnkoviensis - Wrota Czarnkowskie. Drugi ważny szlak wiódł równolegle do doliny Noteci , od Ujścia przez Czarnków dalej aż do Frankfurtu.

W miejscu krzyżowania się dróg powstał gród , zbudowany na wyspie wśród rozlewisk Noteci ,jako strażnica przy przeprawie przez rzekę. Gród zbudowany być może przez Mieszka I lub Bolesława Chrobrego t.j.w X lub XI w. Obok powstała później także otwarta osada targowa. Zapewne w końcu XIII w. Czarnków został nadany przez Władysława Łokietka możnemu rodowi Nałęczów , którzy od nazwy miasta przyjęli nazwisko Czarnkowskich. Był to możny ród magnacki Wielkopolski, piastujący wiele czołowych stanowisk ówczesnej hierarchii państwowej i kościelnej.


Nałęczowie na miejscu dawnego grodu lub w jego pobliżu wznieśli zamek, a w miejscu dawnej osady targowej nastąpiła lokacja miasta.. Dalszy rozwój terytorialny postępował wzdłuż krzyżujących się traktów handlowych.


Zarys historii Czarnkowa po zakończeniu II Wojny Światowej:

Opracowanie: K.P. - na podstawie ksiazki pt. "Dzieje Czarnkowa na przestrzeni wieków" autorstwa Stefana Kowala,
Karola Olejnika i Marii Rutowskiej.




Dzisiaj to malownicze miasteczko ,jest rzeczywistym lokalnym "Centrum" gospodarczym , dla sąsiadujących gmin Czarnkowa , Lubasza oraz Wielenia.

Centralnym punktem Czarnkowa jest Pl.Wolności , dawny rynek miasta powstałego w XIV w. Wcześniej był to ośrodek osady targowej. Nie jest wykluczone że pośrodku rynku stał dawny ratusz.

Po północnej stronie placu wznosi się ratusz, siedziba Urzędu Miasta, budowla eklektyczna z ok. połowy XIX w. Na ścianie umieszczono tablicę pamięci mieszkańcom miasta poległym i pomordowanym w drugiej wojnie światowej.

Zachodnią pierzeję rynku zamyka kościół, jeden z cenniejszych zabytków województwa wielkopolskiego .Jego usytuowanie wskazuje na wpływy brandenburskie. Kościół powstał zapewne na początku XII w.. Obecna budowla pochodzi z lat 1570-1580, przebudowana w XVII w. oraz po pożarze w drugiej połowie XVIII w. Jest to budynek jednonawowy , orientowany , z dwoma bocznymi kaplicami i wysoką wieżą nakrytą wysmukłym dachem ostrosłupowym.

Na uwagę zasługuje barokowy ołtarz główny z XVIII i XIX w. rzeźby i obrazy, rokokowa ambona i chrzcielnica z XVIII w. ,ołtarze boczne a w nich cenne obrazy z połowy XVII w. malarstwa cechowego. Do naw przylegają kaplice zamknięte pięknymi XVII w. kratami ,, ozdobionymi herbem Czarnkowskich -Nałęcz. Bardzo cennym zabytkiem rzemiosła artystycznego jest trumna Adama Sędziwoja Czarnkowskiego .


W kierunku zachodnim do Noteci prowadzi ulica Rybaki .Jej przebieg pokrywa się z traktem biegnącym przez Czarnków z Poznania na Pomorze. Po prawej stronie wznosi się neogotycki budynek zbudowany w 1910 r. obecnie siedziba starostwa powiatowegoo, Urzędu Gminy i Administracji Rządowej.

W miejscu dzisiejszego browaru znajdował się pierwszy gród czarnkowski. W XVII w. była to siedziba strażnicy pogranicznej i kasztelani. Zamek- siedziba rodu Czarnkowskich - powstał prawdopodobnie w XIII w. Pozycja rodu Czarnkowskich nasuwa przypuszczenie , że był to obiekt murowany , stosunkowo okazały, postawiony pomiędzy dawniejszym grodem , a miastem- na bagniskach , wśród rozlewiska Noteci. Łącznikiem z miastem była grobla , dzisiejsza ul. Zamkowa. Browar został zbudowany w 1871 r.

Po przeciwnej stronie ulicy , u zbiegu ul. Browarnej i ul. Rybaki zachował się mały dworek zbudowany w drugiej połowie XVII wieku , ozdobiony dwoma kolumienkami .

Dawny Rynek Zbożowy , obecnie Pl. Powstańców Wielkopolskich , położony u stóp Góry Krzyżowej ,posiadał interesującą zabudowę spichlerzami konstrukcji szachulcowej z początku XIX w. / znaczna część została niestety rozebrana /.Czarnków w tym czasie był ważnym ośrodkiem handlu zbożem , które zwożono do miasta wozami i przeładowywano na barki płynące Notecią.

Z pl. Wolności w kierunku południowym wiedzie ul. Kościuszki , która dawniej stanowiła oś przedmieścia wieleńskiego. Wzdłuż tej ulicy ciągnie się interesująca zabudowa domkami eklektycznymi i secesyjnymi .

U podnóża Góry Krzyżowej znajduje się budynek dawnej poczty konnej. Poczta ta w XIX w. kursowała przez Ujście do Piły oraz do Wronek.

Na tzw. "poznańskim przedmieściu" ( kiedyś już poza miastem , przy drodze do Poznania ), dziś obszar wokół Pl. Bartoszka , przy ul. Staromiejskiej ( dawniej Żydowskiej ) i ul. Łąkowej , znajdowała się osada żydowska . na Pl. Bartoszka stała synagoga - rozebrana przez Niemców w latach 39-40 , na tzw. Górze Żydowskiej , wzgórzu położonym nad dzielnicą żydowską , mieścił się pierwszy cmentarz , który istniał tam do 1819 roku , dziś na porośniętej drzewami górze brak widocznych śladów. W mieście natomiast zachował się cały kwartał żydowski : szkoła z 1878 r. dom rabina, łaźnia przy Pl. Bartoszka 6, siedziba kahału ( Zarządu Gminy Żydowskiej ) - ul. Łąkowa oraz duża liczba domów pożydowskich. W szczątkowej formie przetrwał , niszczony przez Niemców w okresie okupacji , drugi cmentarz przy ul. Osiedle Ogrodnicze . Na jednej z szczytowych ścian kaplicy przedpogrzebowej zachowały się jeszcze hebrajskie inskrypcje .

Idąc na wschód od Pl. Powstańców Wielkopolskich wchodzimy na szczyt Góry Krzyżowej , nazwa której pochodzi , według legendy , od krzyża postawionego tutaj przez Bolesława Krzywoustego. Wierzchołek porasta grupa sosen czarnych. Z odkrytego wzniesienia roztacza się .wspaniała panorama miasta i północnej krawędzi doliny Noteci.

Częściowo na stokach wzgórz rozciąga się Park Miejski im. St. Staszica ,z unikatowymi na nizinach urządzeniami sportowymi Naturalna skocznia narciarska "Pod Grzybkiem", której tor zjazdowy ma dł.50 m ,/ rekord skoczni wynosi 32 m /.Nieco dalej , w głębi parku położony jest tor saneczkowy " Śniegowej Baśni " długości 400 m. Ze szczytu skoczni roztacza się także widok na dolinę Noteci , podobny do widoku z Góry Krzyżowej.


© Jacek Dutkiewicz SQ3HXG - NetBase 2001. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Aktualizacja treści: Urząd Miasta Czarnków - promocja@czarnkow.pl.
Ostatnia aktualizacja: 14.02.2011.
Optymalizacja dla MS Internet Explorer wersja 5.0 i nowsze, NetScape Navigator 4.5 i nowsze.
Strona kodowa ISO-8859-2.
Zalecana rozdzielczość 1024x768.
-->